Mercantilisme was de economische motor die imperiums opbouwde, maar deze ook uiteen scheurde. De theorie stelde dat nationale rijkdom afhankelijk was van meer export dan je importeerde. Om dat handelsoverschot af te dwingen, creëerden regeringen exclusieve handelsmonopolies en beperkten ze de plaatsen waar goederen konden worden gekocht en verkocht. Het resultaat was een systeem dat specifieke bedrijven en staten verrijkte en tegelijkertijd de bredere economische groei wurgde.
De hoge kosten van exclusieve handelsbedrijven
Het bepalende kenmerk van het mercantilisme was het door de staat gesteunde monopolie. Regeringen verleenden charters aan specifieke entiteiten, waarvan de bekendste de Oost-Indische Compagnie en de Franse Oost-Indische Compagnie zijn. Deze bedrijven hadden wettelijke rechten om in specifieke regio’s handel te drijven, waardoor de concurrentie feitelijk werd verboden.
Omdat deze entiteiten vraag en aanbod controleerden, konden ze prijzen vaststellen zonder rekening te houden met de welvaart van de consument. Consumenten in Europa werden vaak geconfronteerd met belastend hoge prijzen voor eindproducten, simpelweg omdat ze gedwongen waren bij één enkele bron te kopen. Het gebrek aan concurrentie betekende geen prikkel om de kosten te verlagen of te innoveren. De winst vloeide naar de aandeelhouders en de staat, niet naar de bredere markt.
Van handelsoorlogen tot geweervuur
De mercantilistische economie was een nulsom. Het exportoverschot van het ene land was het tekort van het andere land. Deze structurele rivaliteit veranderde commerciële geschillen in militaire conflicten. De Engels-Nederlandse Oorlogen zijn daar het beste voorbeeld van. Groot-Brittannië en Nederland botsten niet alleen over hun grondgebied, maar ook over scheepvaartroutes, handelsposten en het recht om de wereldhandel te controleren.
Wanneer twee staten afhankelijk zijn van het oppotten van rijkdom om de macht te behouden, wordt de vrede kwetsbaar. Zeeblokkades, tarieven en kaapvaart werden standaardinstrumenten van staatsmanschap. Het economische motief voor oorlog was duidelijk: het handelsaandeel van het andere land afpakken.
Smokkel als een rationeel antwoord
Geen enkele hoeveelheid wetgeving kan de prikkel om winst te maken volledig onderdrukken. Kolonisten in Amerika beseften al snel dat mercantilistische handelsbeperkingen gemakkelijk te exploiteren waren. De regels schrijven voor dat bepaalde goederen alleen in het moederland mogen worden gekocht en dat grondstoffen alleen aan de kroon mogen worden verkocht.
Kolonisten probeerden deze beperkingen te omzeilen door middel van wijdverbreide smokkel. Ze dreven rechtstreeks handel met andere landen, waarbij ze de monopolistische handelsbedrijven volledig omzeilden. Dit was niet alleen illegaal gedrag; het was een rationeel economisch antwoord op hoge prijzen en beperkte keuze. Tegen de tijd dat de Britse regering de handhaving probeerde aan te scherpen, was smokkel al een groot, ingebed onderdeel van de koloniale economieën.
De zaden van de Amerikaanse revolutie
De wrijving tussen Groot-Brittannië en zijn Amerikaanse koloniën was niet toevallig. Het was een direct gevolg van mercantilistische beperkingen. De koloniën waren geen vrije economische actoren; het waren gereguleerde markten die bedoeld waren om de metropool ten goede te komen.
Naarmate de koloniale welvaart groeide, groeide ook hun wrok om behandeld te worden als een bron van grondstoffen in plaats van als een handelspartner. De beperkingen op de plaats waar eindproducten konden worden gekocht, gecombineerd met de aanwezigheid van monopolistische handelsbedrijven, creëerden een klimaat van wantrouwen. Deze economische grieven behoorden misschien wel tot de belangrijkste elementen die tot de Amerikaanse Revolutie hebben geleid. De oorlog ging niet alleen over belastingen; het ging over het fundamentele recht om vrij te handelen zonder door de staat opgelegde monopolies.
Wat moderne beleggers moeten leren
Het mercantilisme biedt een waarschuwend verhaal voor iedereen die te maken heeft met door de staat gereguleerde markten. Wanneer regeringen kunstmatige monopolies creëren om de binnenlandse industrie te beschermen of handelsvoordelen veilig te stellen, creëren ze vaak inefficiënties die consumenten schade berokkenen en zwarte markten uitnodigen.
Het systeem heeft een tijdje gewerkt. Het bouwde marines en vulde schatkisten
